General Weidling komutasındaki Berlin savunma birliklerinin Sovyetler Birliği’ne kayıtsız şartsız teslim olmasıyla, Avrupa tarihinin en kanlı sayfası kapandı.
"Bin Yıllık İmparatorluk" iddiasıyla yola çıkan Nazi Almanyası, kendi başkentinin harabeleri arasında can verirken; Berlin’in düşüşü sadece bir şehrin kaybı değil, dünyanın iki kutuplu yeni bir düzene evrilmesinin de başlangıcıydı.
Sokak sokak süren amansız çatışmalardan Reichstag’ın tepesine dikilen o meşhur bayrağa, zaferin gölgesinde işlenen savaş suçlarından sığınaklardaki son saatlere kadar Berlin’in düşüşünü tüm çıplaklığıyla inceliyoruz.
BERLİN YARIŞI
1945 baharında müttefik orduları Almanya’yı her iki yönden sıkıştırmıştı. Ancak Berlin, Sovyet lideri Stalin için sembolik bir ödüldü.
- Seelow Tepeleri: Berlin'in kapısı sayılan bu bölgede Almanlar son bir direniş gösterdi. Sovyet Generali Jukov, "Kıyma Makinesi" olarak anılan bu savaşta devasa kayıplar verse de barajı yıktı.
- İki Generalin Rekabeti: Stalin, iki büyük generali Jukov ve Konev’i birbirine düşürerek Berlin’e ilk kimin gireceği konusunda bir yarış başlattı. Bu rekabet, askeri hızı artırsa da Sovyet kayıplarının katlanmasına neden oldu.
- Kıskaç: 25 Nisan 1945 itibarıyla Berlin tamamen kuşatılmıştı. Şehirde kalan yaklaşık 2 milyon sivil ve derme çatma birlikler için kaçacak yer kalmamıştı.
BERLİN KALESİ
Hitler, Berlin’in bir "kale" gibi savunulmasını emretmişti. Ancak savunma hattı; yaşlı amcalardan (Volkssturm) ve çocuk askerlerden (Hitler Gençliği) oluşuyordu.
- Fiziksel Yıkım: Sovyet topçuları şehri o kadar yoğun bombaladı ki, atılan mermilerin toplam ağırlığı Normandiya Çıkarması'ndaki tüm mühimmattan fazlaydı.
- Reichstag Baskını: Nazi iktidarının sembolü olan parlamento binası (Reichstag) için yapılan savaş, binanın her odasında, her katında süngü harbi şeklinde geçti. 30 Nisan gecesi Sovyet bayrağı binanın tepesine dikildiğinde, Berlin fiilen düşmüştü.
ZAFERİN KARANLIK YÜZÜ
Berlin’in düşüşü askeri bir zafer olsa da, sivil halk için tam bir kabusa dönüştü. Doğu Cephesi'ndeki Nazi vahşetinin intikamını almak isteyen bir kısım Sovyet askeri, büyük bir insani trajediye imza attı.
- Kitlesel Tecavüzler: Tarihçiler, Berlin’in düşüşü sırasında ve sonrasında yaklaşık 100 bin ile 2 milyon arasında Alman kadınının Sovyet askerleri tarafından tecavüze uğradığını tahmin etmektedir. Bu olaylar, Alman toplumunda ve tarihinde derin bir yara olarak kalmıştır.
- Yağma ve Şiddet: Şehirdeki fabrikalar, evler ve müzeler sistemli bir şekilde yağmalandı. Berlin'in altyapısı neredeyse tamamen sökülerek "savaş tazminatı" adı altında Sovyetler Birliği’ne taşındı.
- Sivil İdamlar: Teslim olmayan veya direniş gösteren siviller, yerinde infaz edildi.
BÖLÜNMÜŞ BİR DÜNYA
Berlin’in düşüşüyle birlikte Avrupa’daki savaş sona erdi (V-E Day), ancak yeni bir mücadele başladı.
- Almanya’nın Bölünmesi: Berlin ve Almanya; ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB arasında dört işgal bölgesine ayrıldı.
- Soğuk Savaş’ın Doğuşu: Berlin, önümüzdeki 45 yıl boyunca Doğu ve Batı blokları arasındaki gerilimin merkezi (ve meşhur Berlin Duvarı'nın mekanı) haline geldi.
- Denazifikasyon: Nazi ideolojisinin temizlenmesi süreci başladı; lider kadrosu Nuremberg Mahkemeleri'nde yargılandı.
AZ BİLİNENLER
- "Çifte Saatli Bayrak": Reichstag’a bayrak diken Sovyet askerinin meşhur fotoğrafı (Yevgeny Khaldei tarafından çekilen), aslında sonradan kurgulanmıştır. Fotoğrafın orijinalinde, bayrağı tutan askerin her iki kolunda da saat olduğu (yağma belirtisi) görülmüş, Sovyet propagandası bu saati sonradan fotoğraftan sildirmiştir.
- Metronun Su Basması: Savaşın son günlerinde, Berlin metrosunda saklanan binlerce sivilin üzerine, nehir kanallarının patlatılması sonucu su basmış ve büyük bir trajedi yaşanmıştır. Bunun kasıtlı bir Nazi emri mi yoksa bombardıman sonucu mu olduğu hala tartışmalıdır.
- Fransız Savunmacılar: Berlin’i son anına kadar savunan en sadık birliklerden biri, Fransız gönüllülerden oluşan SS Charlemagne Tümeni idi. Kendi ülkeleri tarafından hain ilan edilen bu askerler, sığınağın girişine kadar savaşmışlardır.
- Hayvanat Bahçesi Savaşı: Berlin Hayvanat Bahçesi (Zoo) bölgesi, devasa uçaksavar kuleleri nedeniyle en ağır çatışmaların yaşandığı yerdi. Savaş bittiğinde, binlerce hayvandan sadece birkaçı (bir hipopotam dahil) hayatta kalabilmişti.
Berlin’in düşüşü, diktatörlüklerin kaçınılmaz sonunu ve savaşın insan ruhunda açtığı derin yaraları hatırlatan en büyük tarihi ibrettir. 81 yıl sonra bugün, Berlin küresel bir barış ve demokrasi merkezi olsa da, toprağın altındaki mermi kovanları o karanlık günlerin sessiz şahitliğini yapmaya devam ediyor.
